HEIPALEN
Circulair onder de grond
Hergebruik van betongranulaat en gesnelde paalkoppen
Onder de grond gebeurt vaak meer dan zichtbaar is. In funderingen wordt in betrekkelijke stilte gewerkt aan verduurzaming van de bouwsector. Bij Haitsma Beton krijgt die stille revolutie sinds enkele jaren concreet vorm. Het bedrijf verwerkt betongranulaat in al zijn heipalen en zet, samen met aannemers en heibedrijven, stappen om gesnelde paalkoppen opnieuw te benutten. Dat maakt Haitsma tot koploper in circulair funderen; maar tegelijkertijd tot een praktijkvoorbeeld van de dilemma’s die daarbij horen.
FOTO’S: Gebr. van ‘t Hek
Het gebruik van betongranulaat in heipalen is bij Haitsma geen pilot meer, maar dagelijkse praktijk. In alle heipalen wordt tegenwoordig een deel van het primaire graniet vervangen door hoogwaardig gerecycled beton.
“Wij maken hoogwaardige betonproducten, dus dan moet ook het granulaat van constante, schone kwaliteit zijn,” zegt Jasper Doornbos, hoofd productie bij Haitsma Beton. “Daarom kopen we granulaat in, dat vrij is van vervuiling zoals plastic of metaal. Dat is essentieel om de constructieve prestaties te borgen.” Het granulaat wordt vooralsnog bewust alleen toegepast in heipalen. Die keuze is technisch én esthetisch ingegeven: heipalen verdwijnen onder de grond en stellen andere eisen aan het oppervlak dan zichtwerk. Daarmee wordt optimaal gebruikgemaakt van de ruimte die normen en toepassingen bieden, zonder concessies te doen aan kwaliteit of veiligheid.
Gesnelde paalkoppen: circulair potentieel met rafelrandjes
Een stap verder in circulariteit is het hergebruik van het granulaat van door Haitsma Beton geleverde en in het werk gesnelde paalkoppen. Na het heien wordt het bovenste deel van de paal verwijderd; dat beton kan worden gebroken en opnieuw ingezet als granulaat. Vorig jaar werd er in Lelystad, samen met onder meer Dura Vermeer en Gebr. van ’t Hek, mee geëxperimenteerd: paalkoppen van heipalen onder een enorm logistiek centrum keerden terug in nieuwe heipalen.
Volgens Doornbos is dat een logische stap, maar zeker nog geen vanzelfsprekende. “Het terugwinnen van alle paalkoppen heb je niet volledig zelf in de hand. Dat loopt via heibedrijven, koppensnellers, aanbieders van puinbakken en transport. Logistiek moet alles kloppen, anders gaat het niet.” De afstand tussen bouwplaats, breker en betoncentrale speelt daarbij een grote rol: circulair hergebruik mag immers niet omslaan in extra transportkilometers. Dan schiet je jezelf in de voet.
‘Wij maken hoogwaardige betonproducten, dus dan moet ook het granulaat van constante, schone kwaliteit zijn.’
Normen, sterkte en grenzen aan circulariteit
Ook technisch zijn er grenzen. De geldende normen bepalen hoeveel granulaat in heipalen mag worden toegepast. Die limiet is rechtstreeks gekoppeld aan sterkte-eisen en betrouwbaarheid. “Die norm is er niet voor niets,” benadrukt Doornbos. “Sterkte blijft leidend. Ambitie is belangrijk, maar moet altijd hand in hand gaan met constructieve veiligheid.” Daarmee wordt duidelijk waarom verdere opschaling geen kwestie is van simpelweg ‘meer erin stoppen’. Innovatie zit vooral in optimalisatie: betere scheiding van materiaalstromen, slimmere logistiek en, op termijn, mogelijk aangepaste normen op basis van voortschrijdend inzicht en praktijkervaring. Zo ontstaat ruimte voor vernieuwing zonder concessies aan kwaliteit en veiligheid.
Enthousiasme in de keten, maar geen automatisme
Wat opvalt, is het brede enthousiasme bij opdrachtgevers en aannemers. “Hoe groener de paal, hoe enthousiaster de mensen worden,” aldus Doornbos. Tegelijkertijd blijft hergebruik van paal-koppen afhankelijk van bereidheid in de keten. Het vraagt extra afstemming, andere werkafspraken en soms ook het accepteren dat er (nog) geen sluitend verdienmodel is.
Juist daarin schuilt de kwetsbaarheid én de kracht van de huidige aanpak. Haitsma laat zien wat technisch mogelijk is, maar is ook eerlijk over de beperkingen. Circulariteit is geen marketingclaim, maar een proces van vallen, opstaan en verbeteren.
Koploper, maar nog lang niet klaar
Met het structurele gebruik van betongranulaat en de toenemende toepassing van hergebruikte paalkoppen behoort Haitsma Beton tot de voorlopers in circulair funderen. Tegelijkertijd maakt het bedrijf duidelijk dat de volgende stap niet alleen bij de producent ligt. Normering, logistiek, samenwerking en schaalbaarheid bepalen of hergebruik van gesnelde koppen daadwerkelijk gemeengoed wordt. Of, zoals Doornbos het samenvat: “We zijn goed op weg, maar dit is pas het begin.”
